Eyüp Özgüç's Blog

Eyüp Özgüç kimdir

melekguldogdu — Mon, 13 Sep 2010 22:53:17 +0000

Eyüp Özgüç

1950 sonrasının Doğu Avrupa romanını ilkin “sosyalist gerçekçi”

eserlerden tanımıştık. Formüllere göre yazılan bütün

edebiyatlar gibi, belirli bir klişeleşme, standartlaşma, bir “ortalamalık”

vardı bu romanlarda.

Eyüp Özgüç Biyografi

Anti-Nazi direniş, yeni toplumsal

düzenin kuruluşu vb. ortak değer yargıları, ortak yaklaşım,

ortak üslupla anlatılıyordu. Bu “gerçekçi”liğin, sözkonusu

ülkelerdeki “gerçek”liğe pek uymadığı da seziliyordu.
Eyüp Özgüç

Daha sonraları, Sovyetler Birliği de dahil olmak üzere,

çeşitli “Doğu Bloku” ülkelerinin “sosyalist” olmayan edebiyatlarıyla

da karşılaştık, tanıştık:
Eyüp Özgüç:

Eyüp Özgüç İletişim

ama bir tür “anti-sosyalist naturalist”ti. Birçoğu, özellikle

başlangıçta, kendi ülkelerinde -epey zorlukla da olsa- yayımlamışlardı

kitaplarını.

Eyüp Özgüç Kimdir

Bu kitapların çok popüler olduğunu,

kapışıldıgını ve kalmadığını, daha sonraki baskılara da pek

hızlı geçilmediğini öğreniyorduk.

Eyüp Özgüç

melekguldogdu — Wed, 25 Aug 2010 22:15:11 +0000

Eyüp Özgüç

Eyüp Özgüç Bizans, o sıralarda Yuannis Paleolog ve Yuannis Kantakuzen adlı iki imparator adayının rekabetini yaĢamaktadır.
Taht kavgasında komĢusu olan Osmanlı Beyliği’nin desteğini almak isteyen Kantakuzen, Orhan Bey’den yardım ister. Eyüp Özgüç.:

Eyüp Özgüç İletişim

Orhan Bey de kızı Theodora ile evlenmek karĢılığında Kan-takuzen’in imparatorluğuna destek verir.
Zaten Orhan Bey’in birinci eĢi de Yarhisar Tekfuru’nun kızı Holofira’dır, Müslüman olup Nilüfer Hatun adını almıĢtır.

Eyüp Özgüç Telefon

Böylece Orhan Bey, Osmanlı Beyliği’nin imparatorluğa doğru olan yürüyüĢünde “hanedanlar arası evlilik kurumunu” baĢarıyla kullanan bir devlet adamı kimliği kazanır. Eyüp Özgüç Kazanır ama bizim “resmi tarih” bu olayı hemen hemen görmezden gelir. Oysa, bu “damatlık” iliĢkisi, sonradan iyice geliĢecek, evlilikler ve tahta çıkmalar yoluyla Orhan Bey, bir baĢka Bizans imparatorunun, rakibinin kızıyla evlenen Yuannis Paleolog’un da bacanağı olacaktır.-Eyüp Özgüç

Eyüp Özgüç Kimdir

Kayınpederi Kantakuzen’e Sırplar ve Bulgarlara karĢı da yardım edecek ve bunun karĢılığında Gelibolu’daki Çimpe Kalesi’ni alarak burayı üs olarak kullanıp Trakya’da geniĢleyecektir

Tarihe neden yanlış bakıyoruz? -3

melekguldogdu — Fri, 23 Jul 2010 16:07:48 +0000

3) Tarih incelenirken yapılan en önemli yanlışlardan biri de, geçmişin, bugünkü kavramlar ve terimlerle irdelenmesi ve değerlendirilmesidir.
Bunun en tipik örneği, Osmanlı împaratorluğu’nun XIV. ile XVII. yüzyıllar arasındaki temel yapısının “insan hakları” bağlamında değerlendirilmesi yanlışıdır.
İster Osmanlı’yı ve îslamı yüceltmek, isterse Osmanlı’yı ve Müslümanlığı yermek adına yapılsın, böyle bir irdeleme yanlıştır.
Sonuç ister olumlu olsun, isterse olumsuz, böyle bir değerlendirilme yapılamaz, çünkü “insan hakları” dünyada XVIII. yüzyılda ortaya çıkmıĢ olan bir kavramdır.
örneğin, Osmanlı Ġmparatorluğu’nun XV. ve XVI. yüzyıllarda ispanya’da kıyıma uğrayan ve sürgüne zorlanan Musevi cemaatine kollarını açmıĢ olması, (bugün için övünülecek, insan haklarına uygun bir davranıĢ olmakla birlikte) o gün için “insan hakları” konusuyla ilgili değil, o dönemin dünya konjonktürü çerçevesinde ele alınması gereken bir olaydır.
Nitekim Osmanlı’ya göç eden Museviler, Osmanlı uyruklu Müslümanlarla eşit haklara sahip vatandaĢlar olarak değil, belli mahallelerde oturmaya mecbur bırakılarak, ancak kendi içlerinde iletiĢime izin verilen bir azınlık muamelesi görmüĢlerdir.
Tabii bu durum Osmanlı’nın, Hıristiyan zulmünden kaçan Musevilere kucak açmasının önemini azaltmaz, çünkü o dönem “din-tarım imparatorlukları”dönemidirve bütün devletler, kendi topraklarında yaĢayan insanlarla olan iliĢkilerini din ve mezhep bağlamında değerlendirmektedir; Osmanlılar bu dönemde bile Hıristiyanların kıyıma uğrattığı ve sürdüğü Musevilere insanca yaĢama olanakları sağlamıĢlardır.
Bu davranıĢın altında Müslüman Osmanlıların, Hıristiyan Batılılarla savaĢ halinde oluĢunun stratejik sonuçlan da vardır:
O dönemde dünya güç dengelerini yakından izleyen Osmanlılar, Musevilere de, “DüĢmanımın düĢmanı dostumdur,” anlayışıyla yaklaĢmıĢlardır.
Ama tekrar edelim, bu gerçek, Osmanlıların Musevilere kollarını açmış olmalarının değerini azaltmaz.
Bana bu kitabı yazdıran nedenler, gerek politikacıların güncel gerçeklerle birlikte tarihi de saptırma çabaları, gerekse medyanın bu çabalara destek veren sorumsuz tutumudur.
Türkiye’de dincilik (Şeriatçılık) ve ırkçılık (özellikle de ayrılıkçı ırkçılık) tehlikeleri ne yazık ki, insan haklarını ve demokrasiyi tehdit eden boyutlara ulaşmıştır.
Her iki totaliter eğilim de, bugünü biçimlendirmek ve kamuoyunu yönlendirmek için yukarda değindiğim, tarihe bakarken yapılan her üç yanlışı da kullanmaktadır.
ĠĢin daha da kötüsü, üyesi olmak için büyük çaba gösterdiğimiz AB içindeki Avrupa ülkeleri ve Amerika BirleĢik Devletleri de zaman zaman yukarıdaki bütün yanlıĢlara teslim olan bir anlayıĢ içinde bakmaktadır Türkiye’ye.
Daha yalın bir anlatımla, bazı Batılı yazarlar ve politikacılar, Türkiye’ye tarih ya da güncel politika açısından bakarken, “Hıristiyan” gözlüğü kullanmakta ve Türkiye’yi “düĢman bir Müslüman toplum” olarak görmektedir.
Son zamanlarda bütün dünyaya egemen olan “Dinci bahĢ”, en çok zararı, Ģimdilik baĢka bir örneği görülmeyen laik ve demokratik bir Müslüman ülke olan Türkiye’ye verecektir.
Ne yazık ki medyamız, kimi zaman içten ya da dıĢtan kaynaklanan bütün bu önyargıları, yanlıĢları ve bunlara dayalı eğilimleri temsil eden yazarlar ve politikacılarla iĢbirliği yaptığı için, kimi zaman da izlenme ya da okunma oranlan uğruna, tarihe bakıĢtaki “resmi tarih”e ya da “gayri resmi tarih”e dayalı yanlıĢları pekiĢtirmektedir.
ġarlatanların yazdığı kitapların en çok satanlar listelerine girdiği, tarihsel gerçekleri ve toplumsal süreçleri kendi saplantıları doğrultusunda eğip bükenler ile cahil ve sahtekâr politikacıların el ele verip bizi tarihten ve toplumsal gerçeklerden kopardığı bir dönem yaĢıyoruz.
Tabii tüm îslam, Türk ve Türkiye tarihinin irdelenmesi, bırakınız benim gibi bir toplumbilim öğrencisini, herhangi bir tarih uzmanını da çok aĢan bir iĢtir.
Bu nedenle seçici davrandım.
Bu kitapta yer verdiğim konular, genellikle ya dıĢlanmıĢ ya da saptırılmıĢ gerçeklere iliĢkindir.
Tabii güncel tartıĢma konularını da kapsamasına özen gösterdim.
Dilerim okurlarım memnun kalır.

Tarihe neden yanlış bakıyoruz? -2

melekguldogdu — Fri, 23 Jul 2010 12:05:59 +0000

Dinci ve milliyetçi çizgide, dinimizi ve milliyetimizi yüceltmek veya onları suçlamak amacıyla ortaya atılan bu “genel sapmalar”, son zamanlarda ülkemizde görüldüğü gibi güncel siyaset aracı olarak da üretilebilir.
Herkesin bildiği klasik örnekler, Abdülhamit ve Vahdettin konularında ünlü politikacılarımızın ya bizzat baĢlattığı ya da baĢladıktan sonra katıldıkları polemiklerdir.
Türkiye’de “resmi tarih”in birtakım eksikleri ve yanlıĢları olduğu muhakkaktır.
Ne yazık ki, “resmi tarih”e bir seçenek olarak oluĢturulan “gayri resmi tarih” de, kimi zaman tarihi gerçeklere tümüyle aykırı öyküler uydurmuĢtur.
ĠĢin korkunç yanı, dinci politikacıların ağzından sık sık tekrarlanan bu yalanlar, geniĢ kitleler tarafından gerçek gibi algılanmaya baĢlamıĢtır.
Herkesin bildiği klasik örnekler, Abdülhamit ve Vahdettin konularında ünlü politikacılarımızın ya bizzat başlattığı ya da başladıktan sonra katıldıkları polemiklerdir.Türkiye’de “resmi tarih”in birtakım eksikleri ve yanlışları olduğu muhakkaktır.Ne yazık ki, “resmi tarih”e bir seçenek olarak oluşturulan “gayri resmi tarih” de, kimi zaman tarihi gerçeklere tümüyle aykırı öyküler uydurmuĢtur.ĠĢin korkunç yanı, dinci politikacıların ağzından sık sık tekrarlanan bu yalanlar, geniĢ kitleler tarafından gerçek gibi algılanmaya baĢlamıĢtır.
iĢin ilginç yanı “resmi tarih tezi” de kaçınılmaz olarak dinci-milliyetçi çizgide oluĢturulduğu için, zaman zaman Cumhuriyet karĢıtı söylemlerle tarihi saptıran “gayri resmi tarih”le “resmi tarih” aynı yönde eksik ya da yanlıĢlara düĢme tuzağından kurtulamamıĢlardır.
Atatürk’ün Samsun’a gittiği derme çatma Bandırma adlı geminin kocaman bir Ģilep olduğu ya da istiklal Mahkemeleri’nde yüz binlerce Müslüman’ın inançlarından dolayı idam edildiği gibi kaba yalanları bir yana bıraksak bile, örneğin Osmanlı Imparatorluğu’nun kuruluĢunda, IV. Haçlı Seferi gibi iĢlevsel bir olayın rolü bizim tarih eğitimimizde hiç yer almaz.
Tabii ideolojik saptırmaların en kötüsü, politikacıların ya da belli politik görüĢlerin bayraktarlığını yapan sözde biliminsanlarının, tarihi, güncel tezlerini ya da duruĢlarını desteklemek için bilerek ve kasıtlı olarak saptırmalarıdır.
Ne yazık ki, bu tür güncel ideolojik saptırmalar ile dinci ve milliyetçi çizgideki olumlu ya da olumsuz görüĢlere dayalı saptırmalar zaman zaman üst üste çakıĢmakta ve gerçek olaylara dayalı tarih tanınmaz, içinden çıkılmaz bir hale gelmektedir.
rının, tarihi, güncel tezlerini ya da duruĢlarını desteklemek için bilerek ve kasıtlı olarak saptırmalarıdır.Ne yazık ki, bu tür güncel ideolojik saptırmalar ile dinci ve milliyetçi çizgideki olumlu ya da olumsuz görüĢlere dayalı saptırmalar zaman zaman üst üste çakıĢmakta ve gerçek olaylara dayalı tarih tanınmaz, içinden çıkılmaz bir hale gelmektedir.
2) Ġnsanlar kimi zaman ele alınan olay ya da olguları, genel tarih ve dünya bağlamı dıĢında, soyut biçimde, dünya konjonktüründen ve tarihsel süreçlerden yalıtarak irdeler.
Örneğin, Türkiye aleyhine kullanılan Ermeni sorunu, hukuksal ve toplumsal temeli 1774 Küçük Kaynarca AntlaĢması’na, tarihsel ve dinsel temeli Birinci Haçlı Seferi’ne kadar dayanan bir siyasal süreç olarak görülmez.
Bu olayın, önce Anadolu’nun, sonra da Osmanlı’nın Batı tarafından paylaĢılma sorunuyla iliĢkisi kurulmaz.
Ermenilerle Osmanlılar arasındaki karĢılıklı katliam, I. Dünya SavaĢı’ndaki Osmanh-Rus SavaĢı’ndan bağımsız ele alınır.
Ermeni Soykırımı savlarını ileri sürenler, bu dönemde, bir “soykırım” için gerekli olan “faĢist milliyetçiliğin” bir ideoloji olarak Osmanlı’da gelişip gelişmediğini irdelemezler.
Ya da Cumhuriyet tarihi, özellikle de “çok partili demokrasiye geçiĢ süreci”, 1945′te başlayan ve bütün dünyayı pençesine alan bir “Soğuk Savaş” dikkate alınmadan, Türkiye üzerindeki Sovyet talepleri irdelenmeden çözümlenmeye çalışılır.

Tarihe neden yanlış bakıyoruz? -1

melekguldogdu — Thu, 22 Jul 2010 17:06:22 +0000

Son zamanlarda “Tarihimizle yüzleşmek”‘adına pek çok saçma sapan iddia öne sürüldü, tarihsel gerçekler saptırıldı.

Bu kitabı, gerek “resmi tarih”in eksik bıraktıklarını tamamlamak ve hatalarını düzeltmek, gerekse ona karşı çıktığını öne süren ama daha da büyük yanlışlar saptırmalar yapan “gayri resmi tarih “tezleri karşısında gerçekleri anımsatmak için yazdım.

Tarihimizde gözden kaçan ya da yanlış ele alınan konulara girmeden önce bir başka sorunun yanıtını vermek gerekir.

İnsanlar tarihe neden yanlış bakar?

Bu sorunun yanıdarını vermeden, tarihe bakıştaki eksiklikleri, yanlışları saptamanın ve tabii doğru yaklaşımları da önermenin olanağı yoktur.

Bu nedenle ilk olarak, insanların tarihe neden yanlış baktıkları konusunu biraz irdelemek istiyorum.

Tarih, toplumsal bilimlerin laboratuarıdır.

Bana kalsa, her türlü toplumsal bilimler eğitimi için önce tarih okunmasını zorunlu kılardım.

Tabii bu kitabı eleştirel gözle okuyan okurlar soracaklar:

“Hangi tarih?”

“Hangi eğitim?”

Türkiye’de eğitim bir rezalet.

Tarih anlayışı ve tarih eğitimi ise bu rezaletin içinde ayrı bir fecaat.

Eğitim ve özellikle de tarih eğitimi doğru dürüst yapılmayınca, bunun yerini “medyatik çıkışlar” alıyor.

ĠĢin içine medya karıĢınca ekranlar, gazete sütunları ve kitaplar ya cahillerin ya üçkâğıtçı politikacıların ya da garip ve eksantrik çıkışlar yaparak dikkat çekmek isteyen sözde biliminsanları-nın egemenliğine giriyor.

Birkaç düzgün biliminsanının kimi zaman medyada zorlukla yer bulan cılız açıklamaları ise bu kargaĢa içinde güme gidiyor.

Böylece sadece gençlerimiz değil kamuoyumuz da, hem tarihimiz hem de dolayısıyla toplumumuz hakkında yalan yanlış ve çoğu zaman da kasıtlı olarak saptırılmış bilgilerle “biçimlendiriliyor”.

Tarihe bakışımızda kimi zaman kasıtlı ve bilinçli, kimi zaman da cehaletten kaynaklanan sistematik üç tane yanlıĢ var:

1) İnsanlar tarihi, genellikle sahip oldukları ideolojilere göre saptırırlar.

Tarihe bakarken, genellikle kasıtlı yapılan yanlışların altında yatan bu “ideolojik saptırma”, en çok dinci ve milliyetçi çizgide, Müslümanlığı ve Türklüğü yüceltmek veya tam tersine, haksız ve yanlıĢ suçlamalarla yermek ve küçültmek konularında görülür.

Her toplum, kendi dininin ve milletinin öteki dinlerden, mezheplerden, ırklardan ve milletlerden daha iyi veya daha üstün olduğunu düĢünmek, buna inanmak eğilimindedir.

Bu eğilim, hem Tarım Devrimi’nden sonra ortaya çıkan din devletlerinin, hem de Endüstri Devrimi’nden sonra ortaya çıkan ulus devletlerin oluĢumlarının bıraktığı bir mirastır.

Hemen hemen her ülkenin ordusu, kendisine göre tarihin en kahraman ordusu, milleti, yine kendisine göre insanlığın en yetenekli milletidir.

Her ülkenin dini, mezhebi yani inancı da, tabii kendisine göre insanlık tarihinin en güzel inancıdır.

Bu ideolojik inançlar, insanların devlet karĢısında doğuĢtan eĢitliğine dayalı bir demokrasi ve insan hakları anlayıĢıyla dengelenmezse, Hitler FaĢizmi ya da El Kaide terörü gibi, kitlesel cinayeüere yol açan sapmalar ortaya çıkar.

Tabii bu dinci ve milliyetçi sapmalar, saptırmalar, tam ters bir yönde de görülebilir:

Birtakım insanlar, ülkelerinin sorunlarından, sahip oldukları dini ve milliyeti sorumlu tutarlar.

Bunların yanlıĢ tezlerine göre “Türkler adam olmaz” veya “Müslümanlar geridir”.

Bu tezlerin yansımalarını, Osmanlı tmparatorluğu’nun “Müslüman olduğu için” veya “Türkleri ezdiği için” çökmüĢ olduğu gibi yanlıĢ iddialarda da görebiliriz. (Osmanlı’yla ilgili bölümlerde her iki tezin yanlıĢlığını da göstermeye çalıştım.)